Deze afbeelding is ter illustratie, dit is niet de straat waar het project zich afspeelde

In de zomer van 2018 werd in het centrum van Amsterdam een Leefstraat opgezet. Een Leefstraat is een bewonersinitiatief, waarbij de straat tijdelijk wordt afgesloten voor gemotoriseerd verkeer en voor andere activiteiten kan worden gebruikt. Het concept is afkomstig uit België en ook in Nederlandse steden wordt het de laatste jaren steeds meer gezien, bijvoorbeeld in Utrecht, Zwolle en Den Haag. Bewoners kunnen hiertoe een aanvraag doen bij de gemeente (die deze na beoordeling goed- of afkeurt). Binnen de gemeente Amsterdam is nog geen beleid voor Leefstraten. Wel wordt er sinds 2015 met het concept geëxperimenteerd.

Experiment

In het geval van de Leefstraat in Amsterdam-Centrum keurde de gemeente de aanvraag van de initiatiefnemers goed. De Leefstraat was voor de straatbewoners een groot succes, maar bewoners in omliggende straten waren minder enthousiast. Zij waren verontwaardigd dat ze niet waren geïnformeerd en ervoeren veel verkeersoverlast als gevolg van de tijdelijke afsluiting. Er ontstond een negatieve dynamiek, waarbij bewoners tegenover elkaar kwamen te staan. Verwijten en beschuldigingen gingen over en weer. Dit was vervelend voor de initiatiefnemers en de sfeer in de buurt, en nadelig voor de relatie tussen bewoners en gemeente. Velen vroegen zich af wat de gemeentelijke verantwoordelijkheid was in dit proces.

Wie gaat waarover?

De gemeente Amsterdam was verbaasd over de ophef, en vroeg ons om het proces te evalueren. Wij spraken met de betrokkenen en organiseerden een reconstructie-sessie. Er bleken een aantal misverstanden te bestaan door onbekendheid met het concept Leefstraat.

Daarnaast had de gemeente de communicatie over de Leefstraat volledig overgelaten aan de initiatiefnemers. Maar buurtbewoners bleken de communicatie over de Leefstraat als een gemeentelijke verantwoordelijkheid te zien. Hierdoor voelden zij zich niet geïnformeerd en niet gehoord. Zij hadden van tevoren niet kunnen aangeven welke problemen zij voorzagen in geval van een afsluiting, en hadden nu “wel de lasten, maar niet de lusten”, zoals een van de tegenstanders zei. De initiatiefnemers, op hun beurt, kregen geen duidelijke instructies of begeleiding, en voelden zich onthand.

Hiernaast bleek de gemeente niet goed op de hoogte van de verkeerssituatie in de buurt. Er is vaak verkeersoverlast (en overbelasting van de verkeersaders), waardoor de tijdelijke afsluiting van een straat tot veel hinder leidde. Dit was bij beoordeling van de aanvraag van de Leefstraat niet voorzien.

Inzichten

De gesprekken en reconstructie-sessie resulteerden in een aantal inzichten die de gemeente Amsterdam kan meenemen in haar te ontwikkelen beleid voor Leefstraten:

  • Communicatie over zaken in de ruimtelijke ordening, zoals een Leefstraat, wordt door bewoners ervaren als een verantwoordelijkheid van de gemeente, en deze dient hierin een regierol te vervullen.
  • Een draagvlak-meting moet plaats vinden in de bredere buurt, niet alleen in de betreffende straat. Bewoners uit de buurt moeten hun kennis over de buurt en belangen als bewoner kunnen inbrengen in de afweging.

Verkeersoverlast als onderliggend probleem

Daarnaast toonde de evaluatie dat de buurtbewoners grote overeenstemming hebben over de verkeersoverlast. De verkeersdruk is te hoog met auto-, vracht- en fietsverkeer voor bewoners, Liander, een hotel, een parkeergarage, en 2 scholen in de buurt. Bewoners zouden graag verbeteringen voor de verkeersdoorstroming bespreken met een verkeerskundige. Ook bleken de buurtbewoners graag met elkaar in contact te komen, en verbetermogelijkheden te bespreken waar de hele buurt van kan profiteren (en niet een enkele straat). Daarbij werden al beter begaanbare stoepen en ruimte voor fietsenstallingen geopperd. Het hotel stelde voor een ‘buurt-bespreking’ te organiseren, wat de andere aanwezigen zeer op prijs stelden.

 

Deze afbeelding is ter illustratie, dit is niet de straat waar het project zich afspeelde

Lessons learned

Waren hier bewoners met elkaar in conflict? Ja, er was een conflict, maar niet alleen tussen bewoners; ook tussen bewoners en de gemeente. Tijdens de reconstructie-sessie is aandacht besteed aan de verschillende conflicten die speelden. Daarbij zijn misverstanden uit de weg geruimd en hebben de partijen hun posities en achtergronden kunnen uitleggen. Ook zijn (niet vervulde) verwachtingen over de rol van de gemeente in het proces verwoord. Toen dat was gebeurd, bleken bewoners het eens te zijn over de verkeersoverlast en bereikbaarheid van de buurt met haar nauwe straten. Daardoor ontstond er momentum om gezamenlijk aandacht te besteden aan deze onderliggende problemen. Het conflict bracht daarmee de energie om gezamenlijk naar oplossingen te zoeken en nader tot elkaar te komen.

Naar het overzicht