Brede participatie bij de Regionale Energiestrategie

Inwoners van Súdwest-Fryslân krijgen een belangrijke stem bij het bepalen van de bijdrage van de gemeente aan de energietransitie in het kader van de Regionale Energie Strategie (RES). Onder de vlag van het Nederlands Platform Burgerparticipatie (NPBO) helpen we samen met de TU Delft om die stem te horen en een plek te geven in de politieke afweging.  

Dat Súdwest-Fryslân kiest voor deze aanpak is geen toeval. “Wij hebben lering getrokken uit het recente verleden”, zegt Erik Faber, wethouder duurzaamheid. Hij doelt op de maatschappelijke onrust rondom de realisatie van Windpark Fryslân in het IJsselmeer en de bouw van turbines bij Hiddum Houw, nabij de kop van de Afsluitdijk. “Met de wensen van de inwoners is toen nauwelijks of geen rekening gehouden.” Ook de gemeente kon weinig uitrichten tegen beide windparken. 

Een unieke koers

Voor de bijdrage aan de RES kiest Súdwest-Fryslân voor een unieke koers, als eerste gemeente in Nederland. “Wij willen eerst weten hoe onze inwoners de energietransitie willen vormgeven”, zegt Faber. “Maar het moet niet alleen blijven bij de vraag hoe. De bedoeling is dat onze inwoners straks ook meehelpen bij de plannen om de RES te realiseren.” 

Voor het zover is zet de TU Delft eerst een Participatie Waarde Evaluatie (PWE) op. Dat is een nieuwe economische evaluatiemethode die welvaartseffecten van overheidsbeleid analyseert op basis van voorkeuren die individuen hebben over het alloceren van publieke middelen. De essentie van een PWE is dat deelnemers in een (online) experiment een restrictie te zien krijgen en een aantal mogelijke beleidsopties, inclusief de effecten van die opties. Deelnemers moeten vervolgens keuzes maken binnen de restrictie, bijvoorbeeld over het toewijzen van duurzame energieopwekking in het landschap. 

Advies voor de gemeenteraad

Het fijne is dat de PWE het mogelijk maakt om duizenden bewoners te betrekken. In klassieke participatietrajecten is die breedte vrijwel niet mogelijk. Dat levert uiteindelijk inzicht op in de onderliggende waarden die de inwoners van Súdwest-Fryslân hanteren.  

De inspanningen moeten leiden tot een advies, dat aan de gemeenteraad wordt voorgelegd. Faber: “Want de raad heeft ook hier het laatste woord. Zoals met alle belangrijke zaken in de gemeente.” De planning is dat Súdwest-Fryslân het traject voor de zomervakantie afrondt.

 

Regionale energiestrategieën

Op 28 juni 2019 publiceerde het kabinet het Klimaatakkoord: de Nederlandse uitwerking van de internationale klimaatafspraken van Parijs (2015). Het doel is om de CO2-uitstoot sterk te verminderen: in 2030 met de helft ten opzichte van 1990. Dat is een grote uitdaging met ingrijpende gevolgen voor bedrijven, huishoudens en het landschap.

Op dit moment onderzoeken 30 energieregio’s in Nederland waar en hoe we in de nabije toekomst het best duurzame elektriciteit op land (wind en zon) kunnen opwekken. En ook welke warmtebronnen kunnen helpen bij het verwarmen van woningen en gebouwen. Waar is ruimte en hoeveel? Zijn de plekken maatschappelijk gezien acceptabel en financieel haalbaar?

De vraag naar energie is kapitaalkrachtig. Er zijn veel subsidies beschikbaar en dat zet lokale waarden -die minder kapitaalkrachtig zijn- onder druk. Er zijn al veel conflicten geweest over de ontwikkeling van windparken, die concurreren met andere waarden zoals rust, natuur en toerisme. En tegelijk zien we ook goede voorbeelden waar oplossingen zijn gevonden die tegemoetkomen aan meerdere belangen. Zo kan met een windpark bijvoorbeeld ook natuur worden gefinancierd.

Het aantal energieprojecten op land gaat de komende jaren enorm toenemen. En daarmee verwachten wij ook dat de spanningen toenemen. Een goede manier om daarop te anticiperen zien we in Súdwest-Fryslân; daar helpen we de gemeente om bewoners te raadplegen over duurzame energieopwekking.